Safra Kesesi Ameliyatı / Safra Kesesi Taşları

Safra Kesesi Ameliyatı – Safra kesesi taşları nelerdir?

Safra taşları, safra kesesi içinde oluşabilen sert birikintilerdir. Safra kesesi, karaciğerinizin hemen alt kısmında yer alan, damar ve safra kanalları karaciğer ile ortak olan, armut şeklinde bir organdır. Karaciğer tarafından yapılan sindirim sıvısı olan safrayı depolar. Bazen safra katılaşır ve taşlar oluşturur. Bazıları bir kum tanesi kadar küçüktür. Bir mandalina büyüklüğünde olabilir.

Safra taşı belirtileri

Safra taşı olan çoğu insan hiçbir zaman semptom yaşamaz. Bunlara sessiz safra taşları denir. Bazen bir safra kesenizdeki taş kesenizi terk edebilir ve safra kesesi kanalına girebilir. Burada bir safra taşı sıkışıp onu tamamen bloke ederse, şunları yaşayabilirsiniz:

• Karnınızın üst kısmında ve sağ tarafa vuran şiddetli ağrı.
• Sırtınızın üst kısmında ağrı.

Bu safra kesesi atağı olarak bilinir. Ağrı genellikle aniden başlar ve birkaç saat sürer. Tam veya kısmi tıkanıklık ayrıca safra kesenizin tahriş olmasına ve iltihaplanmasına neden olabilir. Bu olursa, şunları yaşayabilirsiniz

• Birkaç saat süren ağrı
• Ateş yüksekliği
• Kusma veya mide bulantısı hissetmek

Durumun ve hastalığın ilerlemesi halinde cildiniz sarılık olarak bilinen sarımsı bir renge dönüşebilir.

Safra kesesi atakları ağır, yağlı yemeklerden sonra meydana gelme eğilimindedir. Akşamları veya gece boyunca olma olasılıkları daha yüksektir. Safra taşları hareket ettiğinde yani kanaldan tekrar safra kesesine döndüğünde bu ataklar dururlar. Kanal birkaç saatten fazla tıkalı kalırsa komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Birkaç saatten uzun süren bir safra kesesi atağı yaşıyorsanız hemen doktorunuzu arayın.

Safra taşlarına ne sebep olur?

Safra taşları, safrayı oluşturan maddelerdeki dengesizliklerden kaynaklanır.

Çoğu safra taşı (%80) kolesterolden yapılır. Normalde safradaki asitler kolesterolü parçalar. Ancak yüksek yağlı bir diyet, karaciğerin asitlerin parçalayamayacağı ekstra kolesterol üretmesine neden olabilir. Bu, fazla kolesterolün katılaşmasına yol açar. Diğer safra taşları bilirubinden yapılır. Bilirubin, kırmızı kan hücreleri parçalandığında üretilen safrada sarımsı bir pigmenttir. Bu taşlar safrada çok fazla bilirubin olduğunda oluşur.

Safra kesesi kendini tamamen boşaltamazsa da safra taşları oluşabilir.

Aşağıdaki durumlarda safra taşı olma olasılığınız daha yüksektir:

• Kadınsanız
• 60 yaşından büyükseniz
• Şeker hastalığınız varsa
• Ailede safra taşı öyküsü varsa
• Hamileyseniz
• Doğum kontrol hapları kullanıyorsanız
• Yağlı bir beslenme alışkanlığınız varsa
• Fazla kilolu veya obezseniz
• Düşük kalorili bir diyet uyguluyor, yemek yemeden uzun süreler geçiriyorsanız ve son zamanlarda çok hızlı kilo vermişseniz

Safra taşları nasıl teşhis edilir?

Safra taşlarının belirtileri diğer üst sindirim sistemi hastalıklarının belirtileri ile karışabileceği için teşhis etmek zor olabilir. Doktorunuz safra taşı belirtileri aramak için fizik muayene yapacaktır. Bu muayenede, ciltte sararma ve karında hassasiyet incelenecektir. Doktorunuz safra kesesi taşları için kan testleri isteyebilir. Ayrıca safra taşlarının saptanması için görüntüleme testleri de isteyebilirler. Bunlar, safra kesenizin ve safra kanallarınızın resimlerini çekecek bir ultrason, BT veya MR taraması olabilir.

Safra taşları önlenebilir mi?

Sağlıklı bir diyet ile beslenmek, aşırı yağlı beslenme düzeninden uzak durmak, sağlıklı bir kiloyu korumak, uzun süre açlık periyotları yaşamamak, kan yağlarını normal seviyelerde tutmak ve hızlı kilo vermekten kaçınmak safra kesesi taşı oluşumu riskinizi azaltabilir.

Safra taşı tedavisi

Tedaviniz, belirtilerinizin ciddiyetine ve doktorun testlerden ne bulduğuna bağlıdır.

• Büyük safra taşları serbestçe yüzüyorsa ve hiç ağrınız yoksa tedaviye ihtiyacınız olmadan yakın izlemde tutulabilirsiniz.
• Büyük taşınız ve sadece bir safra kesesi atağınız varsa, doktorunuz bekle ve gör yaklaşımı benimsemek isteyebilir. Sorun kendi kendine çözülebilir. Daha sonra daha fazla atak geçirirseniz doktorunuz ameliyat önerebilir.
• Ameliyat.  Bir kez safra kesesi atağı geçirdiğinizde, bir tane daha geçirme şansınız yüksektir (%70’e kadar). Birçok doktor, gelecekteki ciddi bir atağı önlemek için safra kesenizi çıkarmak için safra kesesi ameliyatı önerecektir. Safra keseniz tahriş olmuş veya iltihaplanmışsa, çoğu doktor onu çıkarmak isteyecektir. Ameliyat en sık laparoskopik (kapalı) cerrahi ile yapılır. Bu, safra kesenizi çıkarmak için karnınızdaki küçük deliklerden küçük aletlerin sokulması anlamına gelir. Ameliyat güvenli ve etkilidir. Hastanede kalış sürenizi yaklaşık 1 gün ile sınırlar. İçinde özellikle küçük taşlar barındıran safra keseniz ameliyat olmamanız durumunda enfekte olabilir (iltihaplanabilir). Hatta safra kesenizin patlaması ya da ana safra kanalınıza taş düşmesini takiben gelişebilecek pankreas bezi iltihabı (pankreatit) daha fazla, ciddi ve hayatı tehdit edebilen sorunlara neden olabilir.

Başka tedaviler var mı?

Safra kesesi ameliyatı olması yüksek risk taşıyan özellikli kişiler için başka tedaviler de mevcuttur. Bunun nedeni çok yaşlı olmaları, ciddi kalp veya akciğer sorunları olabilir. Ancak safra taşları genellikle ameliyatla tedavi edilmediğinde tekrar oluşurlar. Diğer seçenekler şunları içerir:

• Ses dalgası tedavisi. Bu, taşları parçalayabilir, böylece bağırsaklara sorunsuz bir şekilde geçebilirler, ya da pankreatit (pankreas bezi iltihabı) oluşumunu tetikleyebilir. Bu tedaviyi herkes alamaz. 1’den fazla safra taşınız varsa, safra taşınız büyükse veya başka tıbbi durumlarınız varsa ses dalgası tedavisi alamayabilirsiniz.
• İlaç.  Taşları eritmek için bir hap alabilirsiniz. Bu hap herkeste işe yaramaz ve pahalı olabilir. Etki etmesi 2 yıl veya daha uzun sürebilir ve tedaviyi bitirdikten sonra safra taşları geri dönebilir.

Semptomatik (belirti oluşturan) safra taşlarını tedavi etmenin en iyi yolu cerrahidir (safra kesesi ameliyatı). Sizin için neyin doğru olduğu konusunda mutlaka doktorunuzla konuşun.

Safra taşı ile yaşamak

Safra taşlarınız semptomlara neden olmuyorsa, hayatınızın geri kalanını sorunsuz yaşayabilirsiniz. Belirtiler yaşarsanız, doktorunuz safra kesenizi çıkarmayı (safra kesesi ameliyatı) önerebilir. Yaşamak için safra kesenize ihtiyacınız yok. Yani safra keseniz alındığında, fazla bir fark görmezsiniz. Ameliyattan sonra erken dönemde ishal olabilirsiniz ancak bu durum geçicidir. Ameliyattan sonra 3 aydan uzun süren ishaliniz varsa doktorunuzla konuşun. Bazı insanlar daha az yağlı  daha sağlıklı yemekler tüketerek bu durumu rahatlıkla kontrol altına alabilir.

Doktorunuza sormanız gereken sorular

• Safra taşlarını önlemek için yapabileceğim yaşam tarzı değişiklikleri var mı?
• Safra kesesi atağı geçirirsem ne yapmalıyım?
• Safra kesesi atağını daha az ağrılı hale getirecek herhangi bir ilaç var mı?
• Safra kesemi çıkarmak için ameliyata (safra kesesi ameliyatı) ihtiyacım olacak mı? Başka seçenekler var mı?

Kaynaklar

American Academy of Family Physicians (AAFP)

National Institutes of Health, MedlinePlus: Gallstones

National Institutes of Health, National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases: Gallstones